6 - ضرب سوم شكل چهارم در صورتى كه فقط صغرى كاذب به كل باشد . بيان آن ، به خاطر امتناع اجتماع ضدين است . 7 - ضرب سوم شكل چهارم در صورتى كه صغرى كاذب به كل و كبرى كاذب به بعض باشد . بيان آن ، به خاطر امتناع اجتماع نقيضين است . اما صنف دوم بر تقدير هريك از انواع شش‌گانه نتيجه مىتواند صادق باشد . مثال ضرب اوّل از شكل اوّل ، نتيجهء صادق از دو مقدمهء صادق معلوم است و نتيجهء صادق از دو مقدمهء كاذب نيز چنان است كه گفته شد . اگر صغرى كاذب به كل و كبرى به بعض باشد ، اين‌گونه است : هر كلاغى سفيد است ، هر سفيدى حيوان است . در اين مثال نتيجه كه هر كلاغى حيوان است ، صادق است . صغرى و كبرى كاذب به بعض ، مانند هر انسانى سياه است ، هر سياهى حيوان است . مثال صورتى كه فقط صغرى كاذب به كل باشد : هر انسانى اسب است ، هر اسبى حيوان است . مثال صورتى كه فقط صغرى كاذب به بعض باشد : هر انسانى كاتب است ، هر كاتبى حيوان است . مثال صورتى كه فقط كبرى كاذب به بعض باشد : هر انسانى حيوان است ، هر حيوانى ناطق است . در مورد ساير ضروب اشكال ، بر هريك از اين شش فرض نيز مسأله به همين‌گونه است . و الله اعلم . فصل پنجم : طلب قياس بر هر مطلوبى و روش اكتساب مقدمات بايد دانست كه فايدهء علم قياس به اين باب تمام و كامل مىشود . زيرا اين‌گونه نيست كه از هر قياسى بتوان به هر مطلوبى دست يافت . بلكه همواره چنين است كه مطلوب معينى را كه مىخواهيم اثبات كنيم ، مشخص نماييم و آن‌گاه به دنبال قياسى مىگرديم كه چنان مطلوبى را اثبات و انتاج كند . ازاين‌رو قدما ، قياس را عكس تحليل دانسته‌اند . به دست آوردن قياس براى مطلوب در مرحلهء نخست نيازمند آگاهى از صور قياسى است و بعد از آن فقط از راه اكتساب مقدماتى است كه به آن مطلوب مىرسند . اكنون قبل از بيان راه‌هاى اكتساب مقدمات بايد بگوييم : هرگاه محمولى بر موضوعى حمل شود ، با اين حمل بالذات و برحسب امر طبيعى است ، يا بالعرض و خلاف مقتضى طبع در نفس الامر است . صورت اوّل حمل ذاتى اعم بر موضوع ، يا حمل خواص و اعراض آن بر موضوع است ، مانند حمل حيوان ، ضاحك ، ماشى بر انسان . صورت دوم